"Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ
Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh."
Câu đối ngày xưa đã nói lên tất cả những thứ làm nên cái tết đẹp, sung túc của người Việt. Ngày nay một trong những thứ ấy đã dần bị thay thế nhưng thịt mỡ mà đại diện là nồi thịt kho tàu trong ba ngày tết là không thể thiếu.
Có nhiều người nghĩ thịt kho tàu là món ăn xuất xứ từ người Hoa (Tàu) nhưng theo nhà văn Nam bộ Bình Nguyên Lộc thì chữ "tàu" có nghĩa là "lạt", là một món thịt nấu cho mềm, không quá lạt để ngán mà không quá mặn để có thể kết hợp với nhiều món ăn khác. Có nhiều giải thích cho nguồn gốc món ăn truyền thống này. Người thì cho rằng món ăn này có xuất xứ từ nền nông nghiệp lâu đời của người Việt, ngày trước quanh năm bữa cơm hàng ngày chỉ là rau dưa, cá tôm đánh bắt được; sau nhà chỉ nuôi một hai chú lợn để dành tết nhất, ngày 28 - 29 tháng Chạp xẻ thịt, mọi người quanh xóm chia nhau chuẩn bị mâm cúng tổ tiên mà người ta hay gọi là tục chia thịt ngày tết.
Thịt kho tàu càng nấu qua nhiều lần lửa càng ngon, béo mà không ngậy
Tết nhất là dịp những người đi xa về, mâm cơm phải đủ đầy tươm tất nên món thịt được ưu tiên. Bà nội trợ, người vun bếp lửa gia đình sẽ kho một nồi thịt thật to. Đó là cái tình cảm của người mẹ, người chị dành cho những đứa con, đứa em xa quê làm ăn vất vả cuối năm mới có dịp sum vầy bên mâm cơm gia đình. Ngày tết bên mâm cơm cha mẹ, con cái quây quần, chia nhau miếng thịt, nuốt từng lời nói của những ngày xa nhau. Cái tình ấm áp ẩn sau nồi thịt kho tàu ngày tết của gia đình Việt là vậy đó.
Có người lại cho rằng vì thịt kho tàu để được lâu, càng nấu đi nấu lại nhiều lần thịt càng rục và ngon vì ngày xưa là sau ngày hạ nêu (chiều ngày mùng 7 Tết ) chợ mới nhóm lại.
Thịt kho tàu - món ăn không thể thiếu trong mâm cơm Tết Việt
Nhưng cho dù có là vì nguyên do gì thì nồi thịt kho cũng đã thành món ngon truyền thống độc đáo không thể thiếu trong ngày tết Việt. Cứ đến ngày hết năm, nhà nào cũng đi chợ, cũng chuẩn bị món thịt kho như một thói quen mà nếu thiếu thì cái tết ấy xem như thiếu mất một điều gì đó không được trọn vẹn. Dường như người ta cũng dựa vào việc nhà nào kho bao nhiêu ký thịt trong ngày tết để biết nhà ấy ăn tết lớn hay nhỏ. Và mỗi năm, mỗi nhà, mỗi cảnh, nhà ít người thì một, hai ký lô nhà đông thì năm, bảy ký, thêm vài chục trứng cút, trứng vịt. Món thịt kho không chỉ ngon miệng với cơm mà còn có thể kết hợp với bánh mì, bánh tét, bánh chưng, bánh tráng cuốn kèm dưa giá, cải chua, vị béo mà không ngậy, càng nấu qua nhiều lần lửa càng ngon.
Thông tin dinh dưỡng:
Nhiều người rất ưa thích món này và có thể ăn đến hai ba phần như vậy trong một bữa ăn, hoặc ăn kéo dài nhiều ngày... Xét về mặt dinh dưỡng, món thịt kho tàu phù hợp nhất với... trẻ em, vì mềm, dễ ăn, giàu năng lượng, nhiều chất béo, phù hợp với nhu cầu của trẻ. Với người lớn thì đây không phải là món có thể ăn thả cửa cho dù hợp khẩu vị đến đâu, ngay cả với những người không thừa cân hoặc không có bệnh lý mãn tính nào, vì món thịt kho chứa khá nhiều cholesterol và axit béo. Mỗi phần ăn gồm một miếng thịt khoảng 50g và một cái trứng vịt cung cấp trung bình 300kcalo, trong đó 70% năng lượng là từ chất béo. Mặc dù sự kết hợp món ăn này với dưa giá hay rau sống làm gia tăng sự cân đối dưỡng chất, tăng lượng chất xơ làm hạn chế hấp thu một phần chất béo, nhưng ngay cả khi chất béo được hấp thu với tỷ lệ 50% thì phần đưa vào cơ thể vẫn là khá cao so với nhu cầu.
Những người cần thận trọng nhất với món ăn này là những người đã có sẵn các bệnh lý mãn tính như tim mạch, cao huyết áp, tiểu đường, hội chứng chuyển hóa, rối loạn lipid máu, gan nhiễm mỡ... Không cần thiết phải kiêng khem đến mức không được ăn món ăn này, nhưng có lẽ mỗi lần chỉ nên ăn nửa phần ăn, tức là khoảng 20-25g thịt và nửa cái trứng vịt. Bỏ bớt da và những phần mỡ trong miếng thịt, chọn phần trứng có lòng trắng nhiều hơn lòng đỏ, chỉ nên chan vài muỗng nhỏ nước thịt kho. Chọn ăn rau sống ghém cùng món ăn này sẽ tốt hơn là dùng cải chua hay dưa giá. Những người không có bệnh hoặc không thừa cân thì có thể dùng hết một phần ăn cho mỗi bữa chính, và không cần thiết phải bỏ đi phần mỡ hay da.